.

Straffen is niet nodig

Heb jij ook zo’n hekel aan straffen? Voel jij je onzeker of onhandig in het toepassen van straf?

Dan heb ik goed nieuws voor je: opvoeden kan ook zonder straf. Het is zelfs effectiever als je doel is om je kinderen tot zelfverzekerde, eerlijke en aardige mensen te laten opgroeien.

Dat veel ouders worstelen met straf geven is eigenlijk niet meer dan logisch. Effectief straffen is niet eenvoudig. En het is ook niet raar als je weerstand hebt tegen straffen. Het is een vorm van macht uitoefenen, terwijl dat misschien helemaal niet de basis is van je opvoeding.

Wat is er mis met straffen? In de eerste plaats is effectief straffen heel moeilijk. Straffen is eigenlijk een vorm van conditionering. Straffen moet er toe leiden dat negatief gedrag niet meer voorkomt. Maar uit onderzoek blijkt dat straffen alleen het juiste effect heeft, als de straf op het juiste moment, in de juiste dosis wordt gegeven. Omdat helemaal goed te doen, zou je eigenlijk een deskundige op gedragsgebied moeten zijn.

Straffen werken alleen als ze consequent toegepast worden. Maar hoe gaat het vaak in praktijk? Meestal straf je als ouder vrij impulsief,  vanuit boosheid. En als je boosheid dan over is, is het moeilijk vol te houden. Of je hebt een straf opgelegd, die niet uitvoerbaar blijkt. Of je vindt achteraf, dat je straf eigenlijk wel wat buitenproportioneel is. Kortom, je houdt het niet vol.

Met straffen bevorder je dat goed gedrag afhankelijk is van jou als opvoeder. Het kind maakt het zich niet echt eigen, maar is bezig met de straf te ontlopen. Het zal eerder het ongewenste gedrag vertonen zodra er geen toezicht is. Het staat dus de groei naar zelfstandigheid in de weg.

Een belangrijk negatief aspect van straffen is de tegenreactie, die het straffen oproept bij je kind. Dat is niet altijd zichtbaar misschien, maar het gebeurt wel. Er zijn verschillende mogelijkheden. Het kan zijn dat je straf verzet oproept, waardoor je in een steeds fellere machtstrijd terecht komt. Het wordt steeds moeilijker om jezelf te beheersen en bederft de sfeer in huis. Zowel jij als je kind lijdt daaronder.

Het kan ook zijn dat je kind zijn straf lijdzaam ondergaat. Maar een volgende keer zal hij nog slimmer proberen te zijn in het ontduiken van straf. Het leidt eerder tot liegen en onecht gedrag. Of je kind geeft je gelijk en gaat denken dat hij slecht is. Hij verandert zijn gedrag om schuldgevoel te vermijden. Maar is dat wat je werkeijk wilt? Je kind een schuldgevoel geven? Het kan bijdragen aan een negatief zelfbeeld. We willen graag dat ons kind begrijpt dat we het gedrag afkeuren en niet het kind zelf. Maar met straffen is dat lastig. Daar zit toch altijd een boodschap in van afkeuring.

Straffen zullen dus vaak niet effectief zijn én ze hebben veel negatieve bij-effecten. Reden genoeg om het niet meer te doen. Toch wil je natuurlijk wel  reageren op ongewenst gedrag. Je wilt tenslotte graag een verandering in het gedrag bewerkstelligen. Maar hoe doe je dat zonder te straffen?

In de eerste plaats is het heel effectief om een ik-boodschap af te geven. Je vertelt concreet met welk gedrag jij moeite hebt en waarom. “Ik wil niet dat je door de winkel rent want daar hebben andere mensen last van. Ze schrikken van je of zijn bang dat je tegen hen opbotst. Ik wil graag dat je rustig met me meeloopt. Dan kun je me ook even helpen met de boodschappen, dat kun je vast wel”

Vervolgens is het belangrijk om je kind de consequenties van zijn gedrag te laten ervaren. Een logische consequentie. Bijvoorbeeld de janboel opruimen die hij heeft veroorzaakt,  repareren of vervangen wat hij kapot heeft gemaakt, e.d. Maar ook kan het zijn, dat je je kind uit de kamer zet omdat hij de anderen stoort of dat je je kind een keer niet meeneemt met boodschappen doen omdat hij de vorige keer bleef rennen door de winkel..

Heel belangrijk om je kind duidelijk te vertellen welk gedrag je graag van hem ziet en waarom. Zodat hij ook weet wat er van hem verwacht wordt. Soms “misdragen” kinderen zich, zonder dat ze zich dat bewust zijn omdat ze niet weten wat er van hen verwacht wordt.

De basis van deze aanpak is vertrouwen in je kind. Vaak is straf geven gebaseerd op angst. “Als ik nu niet optreed dan wordt het alleen maar erger”, denk je misschien.  Maar echt, dat is niet waar. Natuurlijk moet je wel reageren op het gedrag van je kind, maar het is niet waar dat je moet straffen om je kind iets te leren. Wees gewoon duidelijk naar je kind. Wat verwacht je en waarom. Heb vertrouwen en hou vol , dan zul je zien dat je kind zich steeds meer gedraagt zoals je graag wilt 🙂

Wat is jouw ervaring met straf? Vind jij het nodig of kun je zonder? Laat het hieronder aan me weten, ik hoor graag van je.

 

 

Andere gerelateerde artikelen:

13 reacties

  1. Wat een fijn artikel Karla. Ik ben het helemaal met je eens dat opvoeden zonder straffen prima kan.

    Anderhalf jaar geleden gaf ik nog veel straf aan mijn zoon (nu 5). Er waren dagen dat hij wel 15 keer op de trap moest zitten. Dat straffen hielp natuurlijk voor geen meter, maarja, ik wist niet wat ik anders kon doen. Op bepaalde momenten haatte ik hem bijna en dat vond ik vreselijk van mezelf.

    Tegelijkertijd had ik vaag het gevoel dat het anders moest kunnen en toen ik een oproep zag van een kindercoach voor een proefclient heb ik me direct aangemeld. Zij heeft me geleerd anders naar mijn kind te kijken en hem anders te benaderen.

    Het voelt echt als een wonder; sindsdien heb ik eigenlijk nooit meer straf hoeven geven. Als hij echt een bui heeft waar ik niets mee kan laat ik hem even afkoelen op zijn kamer om daarna weer met hem te praten. Mijn relatie met hem was binnen een week 180 graden verandert. Ons contact is sindsdien heel fijn. We knuffelen vaak en hebben veel lol samen.

    Ik heb nog gedacht dat het misschien aan zijn leeftijd lag, dat hij beter luisterde of zo, maar ik weet dat dat niet waar is. Daarvoor was de omslag te snel. Bovendien heb ik nog een zoon. Hij is twee en ik kan me niet heugen hem ooit straf te hebben gegeven…

    Groetjes,
    Monica

    • Karla Mooy schreef:

      Hallo Monica,
      fijn om dit van je te horen. Het maakt echt zoveel uit, hoe wij ons kind benaderen. Je verhaal is herkenbaar, ik heb er ook mee geworsteld toen mijn kinderen klein waren. Ik zag wel dat het niet werkte, voelde dat het niet klopte, maar wist eerst ook nog niet hoe ik het anders kon doen. Maar het kan dus echt anders. En uiteindelijk veel makkelijker!

  2. Jacqueline schreef:

    Op zich heel goede tips, en ik straf ook weinig, maar wat ik áltijd mis bij dit soort tips is wat je nou moet doen als je kind na drie keer rustig zeggen/uitleggen dat iets niet mag het gewoon tóch weer doet; of na een paar keer hebben gezegd dat hij bijv. aan tafel moet komen, nog steeds niet komt. Mijn zoon heeft soms van die buien en dan vind ik het toch wel erg lastig om dat zonder straffen op te lossen.

    • Karla Mooy schreef:

      Dag Jacqueline, hartelijk bedankt voor je reactie. Een goede vraag, die je stelt. Het hangt van de situatie af. Stel je zoontje wil met een stift op de muur gaan tekenen, dan grijp je direct in, door hem de stift af te pakken. Of je moet met je kind naar school of naar de dokter, dan pak je hem op en zet hem in de auto, ook als hij tegenspartelt. Het zijn dingen, die moeten gebeuren. Wel is het goed om daarbij zelf rustig te blijven en te laten merken dat je hem begrijpt door zijn gevoel te benoemen.
      Gaat het om dingen die minder dringend zijn, maar die jij graag wel of niet wilt, geef dan een ik-boodschap. “ik wil graag dat je aan tafel blijft zitten, want we zijn nog niet klaar met eten en ik vind het ongezellig om hier alleen te zitten eten”. Heeft je kind daar moeite mee, ga dan eens kijken wat hem kan helpen om te blijven zitten. Misschien mag hij als hij genoeg gegeten heeft, een autootje pakken of iets anders en daarmee aan tafel blijven zitten. Kijk ook goed altijd wat je precies van hem wilt en of dat reëel is. M.a.w. kijk of je een probleem kunt oplossen door het niet meer te willen van je kind.
      Als je kind een boze bui heeft is het belangrijk om als hij weer rustig is te kijken wat de bui heeft opgewekt. Zo leert hij en jij ook, wat hem boos maakt. Hoe je dat kunt voorkomen en hij kan leren hoe hij beter kan reageren. Je zoontje is misschien nog een beetje jong daarvoor, maar je kunt het wel al proberen af en toe.
      Verder is het goed om te onderzoeken waarom je het lastig vindt om iets zonder straffen op te lossen. Waarschijnlijk wil je dan ‘winnen’, vooral omdat je niet wilt dat hij zijn zin krijgt. Op zo’n moment zit je in feite in een machtsstrijd. Daar kun je uitstappen door simpelweg het niet als een machtsstrijd te zien. Een kind wat overstuur is of heel boos, kan op dat moment niets leren. Beter kun je meebewegen met je kind (en dat kan betekenen hem zijn gang laten gaan of doen wat hij graag wil) en als hij weer rustig is, het bespreken. Dan kun je uitleggen wat jij graag wilt en waarom. Samen een afspraak maken. Een kind wil het namelijk wel graag goed doen en jou een plezier doen. Hij gaat er vooral een wedstrijd van maken als jij dat zelf ook doet. Als jij het voor jezelf niet als een strijd ziet, iets niet als winnen of verliezen benoemt, dan kan hij ook niet winnen. Want als jij niet meedoet met een wedstrijd, is er geen wedstrijd. Dan kun jij rustig blijven en kan je kind ook weer tot rust komen.
      Vertrouw erop dat je kind graag mee wil werken en zoek samen met hem hoe het wel lukt. Met respect voor zijn behoeften. Dan heb je werkelijk geen straf nodig.
      Daarnaast is er nog zoiets als consequentie van het gedrag. Als een kind heel hard blijft schreeuwen als hij boos is, kan het zijn dat je hem de kamer uitzet, omdat jullie elkaar niet meer kunnen verstaan bijvoorbeeld. Dan is het geen straf, maar een consequentie van zijn gedrag. Net als wanneer een kind iets stukmaakt of een bakje met stiften over de vloer gooit, dan zal hij dat weer in orde moeten maken.
      Hopelijk heb ik wat antwoorden kunnen geven op je vraag.
      Hartelijke groeten
      Karla

  3. Jacqueline schreef:

    Bedankt voor je reactie, Karla!

  4. oma mim schreef:

    Toen ik de titel las, dacht ik: nou ja… helemaal zónder straf… dat kan toch niet… Maar ik lees verder en zie dat wat jij beschrijft is, wat ik straffen zou noemen. Bijvoorbeeld n kind even uit n situatie halen (time-out) ervaarde ik als kind zeker als straf. En zo zie ik meer van dat soort voorbeelden. Ik stam uit de jaren 50 en heb de laiser-faireperiode nog meegemaakt. In die methode werd echt niet gestraft. Dat was grenzenloos en ineffectief gebleken.
    Wat jij beschrijft is grenzenstellend. Maar niet agressief. Vanuit autoriteit maar niet autoritair. I like!

    • Karla Mooy schreef:

      Hallo Oma Mim
      Fijn, dat je dit kunt waarderen. Straf en consequentie wordt vaak door elkaar gehaald. Toen laiser-faire ouders niet wilde straffen, lieten ze het kind geen consequenties ervaren van hun gedrag. Waardoor het kind niet kon leren. Aan de andere kant zijn er veel ouders die een straf geven, die niet logischerwijs een gevolg van het gedrag is. Waardoor een kind ook niet leert wat het zou moeten leren.
      Daarom ben ik voorstander van het laten ervaren van consequenties. Dat is echt en eerlijk, dat kan een kind ook begrijpen en zo kan ie leren.
      Hartelijke groeten
      Karla

  5. Jennifer schreef:

    Wat doe je als je kind slaat?

    • Karla Mooy schreef:

      Hallo Jennifer,
      Ik kan me voorstellen, dat je dan de neiging hebt om straf te geven. Want dit is echt niet acceptabel, dus je moet iets doen, toch? Probleem is echter, dat straffen niet de garantie geeft, dat je kind het nooit meer doet. Bovendien ben je op zo’n moment waarschijnlijk of heel boos of anderszins emotioneel, niet echt het goede moment om een effectieve straf te kunnen bedenken.
      Jonge kinderen moeten nog echt leren, dat slaan niet mag. Je kunt het beste hun hand pakken en zeggen: “Ik wil niet dat je slaat. Dan doe je je broertje/zusje/mij pijn. Je kunt beter met woorden zeggen, dat je boos bent. Of schreeuwen, dat je heel boos bent”. Oudere kinderen weten heus wel, dat ze niet mogen slaan. Dus als het toch gebeurt, is het nodig om een gesprek te hebben. Ten eerste over wat de aanleiding was dat ze sloeg. Ten tweede over wat ze kan doen, of wat jullie samen kunnen doen, om te voorkomen dat het weer gebeurt. Belangrijk is bijvoorbeeld, dat je zorgt dat je zelf een conflict niet erger maakt door je eigen gedrag, waardoor je kind zo boos wordt dat ze gaat slaan.

  6. Miranda schreef:

    Mijn dochter van 4 is brutaal tegen ons. Als we bijvoorbeeld zeggen dat ze aan tafel moet gaan zitten om te eten, dan zegt zij: “ga lekker zelf aan tafel zitten”. Dan wordt mijn man boos en is de toon gezet.
    Hoe ga ik daarmee om, hoe kan ik uitleggen dat het niet netjes is om dat te zeggen. Nu komt het niet over, het woord brutaal snapt ze volgens mij niet.

    • Karla Mooy schreef:

      Hallo Miranda,
      dat klopt denk ik.
      Ik zou haar vragen “Wat bedoel je daarmee?” Zoek eens uit of ze aan het experimenteren is (soms zijn kinderen gewoon aan het onderzoeken: als ik dit zeg, hoe reageert een ander dan?” of dat ze zo reageert omdat ze het vervelend vindt om een opdracht te krijgen. Je zou dan ook eens kunnen kijken of het beter gaat als je haar vraagt om aan tafel te zitten en aangeeft waarom je het fijn vindt als ze komt.
      Kortom: schrik hier neit van en wordt niet boos, dat maakt het alleen maar erger. Want je verwijdert haar dan van jou en dat roept juist probleemgedrag op. Blijf rustig en zoek uit waarom ze dit zegt.
      succes!
      Karla

  7. nel schreef:

    goede website . zonder straffen bereik je het meest

Laat van je horen