Straf of consequentie, wat is het verschil?

Wat is nu precies het verschil tussen straffen en consequenties geven? Dat is een vraag die ik vaak krijg. Enerzijds omdat het voor ouders nieuw is, dat er een verschil bestaat. En anderzijds omdat ze moeite hebben met begrenzen op een goede manier. In dit blog laat ik je zien wat het verschil is en waarom dat zo belangrijk is.

Een consequentie is een logisch gevolg van een gebeurtenis. Als je geen wekker zet, kan het zijn dat je je verslaapt. Als je sleutel vergeet, kun je je huis niet meer in. Als je in de regen gaat fietsen word je nat.

Een straf daarentegen is iets wat bedacht is. Een straf of een boete heeft als doel dat jij je naar de wet of naar de afspraak gaat gedragen. Het is een machtsmiddel om jou te dwingen iets te doen of juist te laten.

In het opvoeden werkt dat ook zo.  Bij het geven van straf maak jij gebruik van je macht. En je doet het om iets af te dwingen bij je kind. Consequenties zijn gewoon ervaringen die deel uitmaken van het leerproces. Pittige kinderen leren ook vooral door ondervinding.

Ik zal een voorbeeld geven. Als je kind te laat thuis komt, kan het zijn dat het eten op is. Dat is een consequentie en kan maken dat een kind de volgende keer liever op tijd komt. Zou je daarentegen je kind zonder eten naar bed sturen, dan is dat een straf. Want er is heus nog wel een boterham of een bord pap in huis.

Bij straffen zet je dus je macht in. En juist pittige kinderen rebelleren daartegen. Waardoor jij de strijd wel móet aangaan, om te zorgen dat de straf ook uitgevoerd wordt. Dat kan escalatie in de hand werken.

Consequenties geven je daarentegen de gelegenheid om zacht te blijven in de relatie. Je kunt erkenning geven: ‘wat jammer dat de tijd om is, hopelijk lukt het morgen wel om nog een verhaaltje te doen’ of ‘wat jammer dat het niet gelukt is om je huiswerk te maken, hopelijk gaat het de volgende keer beter’.

Ze kunnen ook heel goed dicht bij elkaar liggen, trouwens. Neem bijvoorbeeld de situatie dat je kind niet luistert bij het naar bed gaan. Dan kun je zeggen dat het als straf geen verhaaltje meer krijgt,  dat is straffen. Je kunt ook een afspraak hebben dat om 8 uur het ligt uitgaat. Als je kind dan zo lang treuzelt en niet meewerkt dat het er pas om 8 uur inligt, dan is er geen tijd meer voor een verhaaltje. Een consequentie.

Duidelijke afspraken zijn dus heel belangrijk, zoals je in dit voorbeeld ziet. Zorg dat je kind weet waar hij of zij aan toe is, wat er wordt verwacht van je kind en wat je kind kan verwachten van jou. Lukt het dan niet om zich aan de afspraak te houden, dan kunnen er dus consequenties zijn. 

Een consequentie kan ook een reactie van jou zijn op het gedrag. Jouw behoefte doet er ook toe. Dus als je onwillige puber weigert om zijn taak in huis uit te voeren, is het prima als jij dan als consequentie ook niet de behoefte voelt om altijd maar voor je kind klaar te staan. Dat mag, wat mij betreft.  

Vaak merk ik dat een ouder het moeilijk vindt om een consequentie ook door te voeren. We vinden het niet leuk om ons kind iets te ontzeggen of iets te laten ervaren wat niet leuk is. Dat kan zelfs voelen alsof we straf geven. En toch is dat dus niet zo. Het is voor het leerproces juist heel belangrijk om een afspraak overeind te houden en het kind de consequentie te laten ervaren.

Is dit verhelderend voor je? Ik lees graag je reactie hieronder. Ook fijn als je het wilt delen op social media, dank je wel alvast!

PS Vind je dit interessant en wil je er meer over horen? Meld je dan aan voor de online workshop ‘Je kind de baas’